Bankuaren iruzurra
SMS eta WhatsApp bidez

Mugikorrak igorlearen izenaren arabera multzokatzen dituelako SMSak, eta izen hori ez delako egiaztatzen. Banku batek mezu bat bidaltzen dizunean, pantailan ez duzu telefono-zenbaki bat ikusten, testu bat baizik: bankuaren izena. Testu hori mezua bidaltzen duenak idazten du, eta SMS sistemak ez du egiaztatzen erabiltzeko eskubiderik duen. Beraz, zure bankuaren itxura hartzen duenak izen bera idazten du zehatz-mehatz, eta zure telefonoak, bereizteko modurik ez duenez, haren mezua urteak daramatzazun benetako kodeen elkarrizketa berean jartzen du. Horrek desarmatzen du ia edonor: haria benetakoa da, historia benetakoa da, eta azken mezua beste bat gehiago dirudi. Horregatik, SMS bat non agertzen den ez da ezeren froga. Garrantzitsua da zer eskatzen dizun: esteka batera, telefono batera edo presaka zerbait egitera bidaltzen bazaitu, ez da bankua.

Ez. Norbaitek deitzen dizunean pantailan agertzen den zenbakia ere faltsu daiteke, ezagutza berezirik behar ez duten tresnekin. Zure bankuaren bezeroarentzako arreta-zenbakia ikusteak, agendan gordeta duzun izenarekin ere, esan nahi du soilik norbaitek zenbaki hori erakustea aukeratu duela, ez deia bankutik datorrenik. Iruzur beraren bigarren pieza da: lehenik SMSa betiko harian, gero deia betiko zenbakitik, eta biak batera elkarren berrespena dirudite. Ez dira, biak modu berean faltsutzen direlako. Ez du balio galdetzeak ere «nola dakit bankukoa zarela?», erantzuna prest baitute, batzuetan zure benetako datuekin. Funtzionatzen duen gauza bakarra kanal hori etetea da: eten deia eta deitu zuk zure txartelaren atzealdean inprimatuta dagoen zenbakira edo bankuaren aplikazioaren barruan agertzen denera. Benetakoa bazen, han berretsiko dizute.

Gidoiaren azken zatia da, eta iruzurra diru galdu bihurtzen duena. Zure kontua arriskuan dagoela esaten dizute, norbait hustu nahian dabilela, eta babesteko saldoa kontu «seguru», «zubi» edo «zaintza» batera mugitu behar dela arazoa konpondu bitartean. Batzuetan IBAN bat ematen dizute, beste batzuetan zure aplikaziotik Bizum edo transferentzia bat egiten gidatzen zaituzte, eta beste batzuetan dirua kutxazainetik ateratzeko eskatzen dizute. Kontu hori deitzen ari zaizunarena da. Ez dago bankurik zure dirua babesten duenik zuri kontutik ateratzeko eskatuz: benetan arazo bat antzematen badu, eragiketak edo txartelak barrutik blokeatzen ditu, zuk ezer mugitu gabe. Transferentzia zuk egiten duzu, zure gakoekin, zure mugikorretik, eta hori da hain zuzen ere bilatzen dutena, horrela eragiketa titularrak baimendua ageri delako. Araua erabatekoa da: norbaitek dirua babesteko mugitzeko eskatzen badizu, iruzurra da, salbuespenik gabe.

Kode hori zure sinadura da. Bankuak eragiketa jakin bat berresteko bidaltzen du: ordainketa bat, transferentzia bat, datu-aldaketa bat edo zure txartela beste mugikor batean altan ematea harekin ordaintzeko. Deitzen dizunak eragiketa hori bere aldetik hasi du jada, aurretik atera dizkizun datuekin edo orrialde faltsu batean lortu dituenekin, eta zuri oraintxe iritsi zaizun kodea besterik ez zaio falta. Horregatik eskatzen dizu aitzakiaren batekin: «kargu susmagarria baliogabetzeko», «zu zarela egiaztatzeko», «transferentzia bertan behera uzteko». Irakurri SMSaren testu osoa ezer egin aurretik: askotan zehatz-mehatz esaten du zer baimentzen ari zaren, eta inori ez emateko gehitzen du, ezta bankuari ere. Zure bankuko langile batek ere ez du behar kode bat diktatzea ezer baliogabetzeko. Norbaitek telefonoz, WhatsApp bidez edo beste edozein bidetatik eskatzen badizu, eten. Kodea diktatzea eragiketa sinatzea da.

Hartu faltsutzat. Banku baten logotipoa WhatsAppeko profil-argazkian eta haren izena profilean jartzea edonoren esku dago: mugikor-zenbaki berri bat nahikoa da. Mezuak SMSaren gidoi bera izaten du, eragiketa susmagarri, blokeo hurbil edo egiaztapen zain batekin, eta elkarrizketa hor jarraitzea proposatzen dizu, txartelaren edo NANaren argazki bat bidaltzea, esteka bat sakatzea edo dei bat jasotzea. Profilak itxura ofiziala izateak ez du ezer esaten: asko esaten duena da zure bankuak ezagutzen ez duzun zenbaki batetik idaztea presaka datuak eskatzeko. Zure bankuak mezularitza-kanalen bat erabiltzen badu, haren aplikazioaren barruan edo webgune ofizialean azalduta aurkituko duzu, helbidea zuk idatzita iristen zarena. Zalantza baduzu, ez erantzun txat horretan: ireki bankuaren aplikazioa edo deitu txartelaren atzealdeko zenbakira eta galdetu gorabehera hori badagoen.

Deitu zure bankura berehala, txartelaren atzealdeko zenbakira edo aplikaziokoera, inoiz ez deian eman zizutenera. Azaldu iruzur baten biktima izan zarela, zer eragiketa baimendu duzun eta noiz, eta eskatu txartelak eta sarbideak blokeatzeko eta transferentzia geldiarazten edo berreskuratzen saiatzeko. Ez dago berreskuratzeko bermerik, baina zenbat eta lehenago deitu, orduan eta aukera gehiago. Ondoren, gailu fidagarri batetik, aldatu lineako bankuaren pasahitza, baita postarena ere hori ere eman bazenuen edo orrialde faltsu batean idatzi bazenuen. Gorde SMSak, WhatsAppeko mezuak eta deien erregistroa: ez ezabatu ezer, froga baita. Horrekin, aurkeztu salaketa Polizia Nazionalean, Guardia Zibilean edo Mossos d'Esquadran. INCIBEren 017 zenbakiak doan orientatzen du jarraitu beharreko urratsetan. Gainera eskatu zizuten aplikazioren bat instalatu bazenuen, mugikor hori berrikusi egin behar da berriro bankurako erabili aurretik.

Batzuk bai. Badaude arauak operadoreak behartzen dituztenak zenbakien edo igorleen itxura hartzen duten dei eta SMS batzuk iragaztera, eta bankuek berek gero eta gehiago ohartarazten dute iruzur hauei buruz. Baina ez pentsa iragazkiak dena geldituko duenik: erasotzaileek metodoa aldatzen dute bat funtzionatzeari uzten dionean, benetako zenbaki nazionalak erabiltzen dituzte, WhatsAppera pasatzen dira edo kanalak konbinatzen dituzte. Iragazki batek gutxitu egiten du zenbat mezu iristen diren, baina ez du aldatzen iristen denarekin zer egin behar duzun. Gainera, iruzurra ez dago teknologiaren mende, elkarrizketaren mende baizik: urrats erabakigarria beti zuk ematen duzu, kode bat diktatuz, esteka bat sakatuz edo transferentzia bat eginez. Horregatik arauak duela urte batzuetakoak dira eta funtzionatzen jarraitzen dute: bankuak ez dizu koderik, pasahitzik edo dirua mugitzeko eskatzen; zuk eteten duzu eta lehendik zenuen zenbakira deitzen duzu; SMSetako estekak ez dira ukitzen.

Hiru esaldi laburrekin, paper batean idatzita telefonoaren ondoan edo hozkailuan, deiaren unean inork ez baitu hitzaldi luze bat gogoratzen. Lehena: «bankuak ez du inoiz koderik, pasahitzik edo dirua mugitzeko eskatzen». Bigarrena: «bankutik deitzen badute, eten eta nik deitzen dut txartelaren zenbakira». Hirugarrena: «SMSetako estekak ez dira ukitzen». Azaldu, gainera, zergatik egongo den mezua betiko harian eta zergatik etorriko den deia betiko zenbakitik, hori baita jende zuhurra zalantzan jartzen duena. Eta kendu lotsa tartetik: esan nahiago dituzula hamar dei zerbait normala den galdetzeko kontu ezezagun baterako transferentzia bat baino. Enpresa batean, gauza bera aplikatzen zaie ordainketak kudeatzen dituenari eta enpresako mugikorra duenari: inork ez du eragiketarik baimentzen sarrerako dei baten ondorioz, eta edozein zalantzaren aurrean galdetu egiten da ezer egin aurretik.