Que facer se
xa picaches

Dúas cousas, e nesta orde. Se a conversa co estafador segue aberta, sexa unha chamada, un chat ou unha sesión de control remoto, córtaa: colga, pecha o chat e, se che fixeron instalar un programa para ver a túa pantalla, desconecta ese equipo de internet quitando o cable e a wifi. Despois, chama ao teu banco ao número que aparece no dorso da tarxeta ou na súa aplicación oficial e di que fuches vítima dunha fraude: pide que bloqueen a tarxeta e que intenten frear calquera transferencia ou pagamento que non recoñezas. Todo o demais, cambiar contrasinais, denunciar, avisar os teus contactos, é importante pero admite uns minutos de atraso. O diñeiro, non: unha transferencia que sae agora pode estar fóra da conta de destino pouco despois, e a marxe para parala mídese en horas, non en días. Se só fas unha chamada hoxe, que sexa ao banco.

Ao que xa tiñas antes de todo isto: o que aparece impreso no dorso da tarxeta, na aplicación oficial do banco que xa usabas ou na súa web, escribindo ti o enderezo no navegador. Nunca ao número que che deu a persoa que te enganou, ao que viña no SMS ou ao que aparece na pantalla da chamada que recibiches, porque ese número pode estar controlado polo estafador ou estar suplantado para que pareza o do banco. É un detalle que se esquece cos nervios, e hai estafas que contan precisamente con iso: chámante «do departamento de seguridade» xusto despois do primeiro engano para rematalo. Se mentres falas co teu banco che entra outra chamada que di ser do banco, non a collas. E se a oficina está aberta e preto, ir en persoa tamén serve, pero a chamada é máis rápida e nestas horas a rapidez é o que conta.

Depende de para que fose ese código, e por iso convén ler o SMS enteiro, non só os números. Os códigos que envía o banco adoitan servir para confirmar unha operación concreta: un pagamento con tarxeta, unha transferencia, a alta dun móbil novo na aplicación ou o cambio dalgún dato de seguridade. Se llo liches en voz alta a alguén, o máis probable é que ese alguén o usase para autorizar xusto iso, aínda que che dixese que era para «cancelar un cargo» ou «verificar a túa identidade». Díllelo ao banco con esas palabras cando chames: que deches un código e a que hora, para que revisen que se autorizou con el e se hai algún dispositivo novo vinculado á túa conta ou á túa tarxeta. Se o código era de WhatsApp ou doutra aplicación de mensaxería, é probable que rexistrasen a túa conta noutro teléfono, e iso pide recuperar a conta e avisar os teus contactos canto antes.

Desinstalalo é necesario, pero non suficiente. Primeiro desconecta o equipo de internet para cortar a sesión; logo desinstala o programa desde a configuración do sistema. O problema é que, mentres a outra persoa tivo o control, puido facer cousas que non se ven: ver contrasinais gardados no navegador, abrir a túa banca en liña, descargar documentos ou deixar instalado outro programa que lle permita volver entrar máis adiante sen pedirche permiso. Por iso ese equipo non debe usarse para entrar no banco nin no correo ata que alguén o revise, e os contrasinais cámbianse desde outro dispositivo que non estivese nesa sesión, como o móbil. Se no equipo había datos de clientes ou da empresa, a revisión non é opcional. Ás veces abonda cunha limpeza coidadosa e outras veces o prudente é reinstalar o sistema; decídese mirando o equipo, non por teléfono, e é do que nos ocupamos en soporte informático.

Depende sobre todo de como saíu o diñeiro, e ninguén o pode garantir de antemán. A normativa de servizos de pagamento distingue entre operacións que ti non autorizaches, como un cargo coa túa tarxeta feito por outra persoa cos datos que lle deches, e operacións que fixeches ti mesmo crendo que eran lexítimas, como unha transferencia á conta dunha factura falsa. No primeiro caso a lei prevé, en principio, que o banco devolva o importe, aínda que hai excepcións, por exemplo se o banco considera que houbo neglixencia grave, e convén comunicalo sen demora. No segundo, ao ordenares ti o pagamento, recuperalo é bastante máis difícil e depende de que o banco consiga reter o diñeiro na conta de destino. En ambos os casos, o que máis axuda é avisar rápido, ter a denuncia e gardar todas as probas. Se o banco rexeita a devolución e non estás de acordo, podes reclamar por escrito e pedir asesoramento.

Na Policía Nacional ou na Garda Civil, segundo onde vivas, ou nos Mossos d'Esquadra se estás en Cataluña. A denuncia non devolve o diñeiro por si soa, pero o banco adoita pedila para tramitar a reclamación, e deixa constancia oficial do que pasou por se máis adiante alguén usa os teus datos para outra cousa. Leva todo o que teñas, ordenado: capturas das mensaxes ou do chat, o número desde o que te chamaron ou escribiron e a hora, os correos cos seus anexos, os xustificantes de pagamentos ou transferencias e os movementos que non recoñeces na conta. Apunta tamén, mentres o tes fresco, que che dixeron e que fixeches ti en cada momento. Se non sabes ben que pasos che tocan, o 017 do INCIBE atende consultas de ciberseguridade de forma gratuíta e confidencial, e pódete orientar sobre que facer segundo o que entregaches.

Case con seguridade é unha segunda estafa, e é moi habitual xusto despois da primeira. Quen xa picou unha vez está na lista de persoas que responden, está nervioso e quere recuperar o perdido, así que é o obxectivo perfecto. O guión cambia pouco: unha suposta empresa, un avogado ou mesmo alguén que di ser da policía ofrécese a rastrexar o diñeiro e devolvercho a cambio dun pagamento por adiantado, unhas «taxas», ou de que instales un programa para «revisar a túa conta». Nin a policía nin o banco cobran por recuperar diñeiro dunha fraude, e ninguén serio pode prometer que o vai conseguir. Se alguén se pon en contacto contigo sen que ti o buscases e che pide diñeiro ou acceso ao teu equipo para devolverche o roubado, colga. A recuperación, se é posible, pasa polo teu banco e pola denuncia, non por intermediarios que te atopan a ti.

Por outra canle que siga sendo túa, e canto antes, porque o obxectivo habitual de quedar cunha conta así é escribirlles aos teus contactos facéndose pasar por ti para pedirlles diñeiro, un código ou que premen nunha ligazón. Se perdiches o WhatsApp, avisa por SMS, por chamada ou desde outra rede social á familia e ás persoas coas que máis falas: «se vos escribo pedindo diñeiro ou un código, non son eu». Se foi o correo, o mesmo cos teus clientes e provedores habituais, sobre todo se falas con eles de pagamentos, porque desde a túa caixa de correo pódese enviar unha factura con outra conta bancaria. Mentres tanto, tenta recuperar a conta co proceso oficial de cada servizo e, en canto volva ser túa, activa a verificación en dous pasos. Non fai falla darlle detalles do engano a todo o mundo: abonda con que saiban que, durante uns días, calquera petición rara que chegue no teu nome non é túa.